Saa 8 usiku, nilimwona mdogo wangu akifungua mlango wa chumba cha binti yangu na kuingia akiwa ameshika kigoda cha mbao mikononi mwake. Binti yangu wa miaka saba alikuwa amelala chini ya blanketi lake la njano, bila kujua kwamba mtu niliyemwamini zaidi katika nyumba yetu ya Syokimau alikuwa akitembea kimyakimya ndani ya chumba chake.
Sasa alikuwa amesimama ndani ya chumba chake usiku kama mtu asiyejulikana. Alikuwa amesubiri hadi kila mtu alale, akachukua kigoda cha mbao jikoni na kufungua mlango wa chumba cha mtoto wangu bila kuniambia. Mkono wangu ulikuwa ukitetemeka kiasi kwamba simu ilikaribia kunidondoka. Nilitaka kuvuka korido na kumuuliza ukweli kabla ya alfajiri, lakini hofu ilinifanya nishindwe kusogea.
Nilinong’ona, “Javan, umefanya nini?” Swali hilo liliniumiza kwa sababu akili yangu ilikuwa tayari imeanza kutoa majibu kwa kila jambo baya nililokuwa nikilihofia.
Jina langu ni Mika Muthoga, nina umri wa miaka 34 na ninaishi Syokimau, karibu na Barabara ya Mombasa. Mimi ni baba ninayemlea mwanangu peke yangu. Binti yangu, Tulia, ana miaka saba. Ana macho yenye udadisi, mashavu laini na tabia ya kukunja uso anapohisi watu wanamficha ukweli, kama alivyokuwa mama yake.
Mama yake, Naserian, alifariki miaka miwili iliyopita baada ya kuugua kwa muda mfupi. Ugonjwa wake ulisonga kwa kasi ambayo hakuna mmoja wetu angeweza kuikubali. Mwezi mmoja alikuwa akilalamika kuhusu uchovu, na mwezi uliofuata nilikuwa nimekaa kwenye korido ya hospitali moja jijini Nairobi, nikisikiliza madaktari wakizungumza kwa sauti za chini huku maisha yangu yakivunjika.
Baada ya kumzika Kajiado, nyumba yetu ilibadilika kabisa.
Mimi na Tulia tuliendelea kuishi kwa kufuata ratiba ya kila siku kwa sababu ratiba hiyo ilitupa kitu ambacho huzuni isingeweza kutuondolea. Nilikuwa namwamsha kabla ya jua kuchomoza, kumwandalia vitafunwa, kumpeleka shule karibu na Mlolongo, kisha kuelekea ofisini kwangu Upper Hill nikiwa tayari nimechoka.
Kisha siku moja ya Jumatano mwezi Machi, Javan alinipigia simu jioni. Alikuwa amepoteza kazi yake katika kampuni ndogo ya usafirishaji iliyokuwa karibu na Industrial Area. Ingawa alijaribu kuzungumza kana kwamba hakuna tatizo, nilisikia aibu na maumivu katika kila neno lake.
“Bro, mambo yamekuwa magumu,” alisema. “Naweza kukaa kwako kwa muda nijipange kidogo?”
Nilikubali kabla hata hajamaliza kueleza kwa sababu alikuwa mdogo wangu wa mwisho na mmoja wa watu wachache waliokuwa wamesimama nami baada ya kifo cha Naserian.
Alihamia kwenye chumba cha ziada akiwa na mabegi mawili na tabasamu lililoonyesha uchovu.
Kwa muda mfupi, nilidhani tulikuwa tumeanza kuzoea maisha mapya. Sikujua kwamba huzuni ilikuwa imejiondoa kwa muda tu ili kuruhusu hofu iingie kupitia mlango mwingine.
Mabadiliko yalianza taratibu. Javan alianza kukesha hadi usiku, akizungumza kwa sauti ya chini kwenye simu karibu na dirisha la sebule. Kila nilipotokea, alikuwa akikata simu haraka sana.
“Kila kitu kiko sawa?” Nilimuuliza usiku mmoja nikiwa nimeshika kikombe cha maji mlangoni.
Alificha simu mfukoni na kusema, “Niko sawa, bro. Hii maisha tu.”
Wiki moja baadaye, nilianza kuona bahasha ndogo. Bahasha hizo tambarare zilikuwa zikionekana kwenye mifuko ya Javan, chini ya mto wake na mara moja nyuma ya mto wa kiti chake alichokipenda.
Kisha Tulia akaanza kupata ndoto za kutisha usiku.
Alikuwa akiamka ghafla akiwa amekaa kitandani, akitokwa na jasho na kushikilia blanketi lake kwa nguvu kwa mikono yote miwili.
“Daddy,” alikuwa akilia, “namhitaji Mama. Nataka Mama.”
Nilikuwa namkumbatia hadi pumzi yake ilipotulia. Aliniambia kwamba alikuwa amemwona Naserian akitembea mbali kupitia kwenye shamba kavu, akimwita jina lake bila kugeuka nyuma.
Hapo ndipo nilipoanza kumkuta Javan karibu na mlango wa chumba chake nyakati za usiku. Mara ya kwanza, alisimama kwenye korido akiwa ameegemeza mkono wake ukutani, akiutazama mlango kana kwamba alitaka kuingia lakini hakuwa ameamua.
“Javan?” Nilipomwita, alishtuka sana kiasi kwamba tumbo langu lilisisimka.
Alisema alikuwa amesikia Tulia akijigeuza kitandani na alitaka kuangalia kama yuko salama, lakini hakutaka kuniangalia machoni.
Mara ya pili, nilimkuta hapo tena, majira ya saa saba usiku.
“Hakuna jambo kubwa,” alisema. “Mika, tulia. Unaanza kuwa na wasiwasi kupita kiasi.”
Maneno hayo yaliniumiza kwa sababu nilikuwa na binti wa kumlinda, na sikuwa tena na imani na jambo lolote ambalo sikuweza kulielewa vizuri.
Nilimsogelea na kumwambia asisimame tena nje ya chumba cha Tulia bila kunijulisha kwanza. Niliona maumivu yakipita usoni mwake, lakini aliyaficha haraka na kusema, “Sawa, bro.”
Usiku tatu baadaye, niliweka kamera ndogo ya ndani kwenye rafu ya chumba cha Tulia. Nilijiambia kwamba nilifanya hivyo ili kufuatilia usingizi wake. Hilo lilikuwa kweli, lakini sehemu nyingine ya moyo wangu ilitaka kupata ushahidi.
Kwa siku mbili, kamera haikuonyesha chochote isipokuwa Tulia akigeuka geuka akiwa usingizini.
Lakini Alhamisi asubuhi, nilipoingia chumbani kwake kumwamsha kwa ajili ya shule, nilisimama ghafla mlangoni. Kigoda kikubwa cha mbao kutoka jikoni kilikuwa katikati ya chumba chake.
“Mwanangu,” nilimuuliza kwa tahadhari, “nani aliyeleta kigoda hiki hapa?”
Tulia alisugua macho yake na kukielekezea kidole bila kujali sana.
“Uncle Javan.”
“Alikileta lini?” Nilimuuliza huku tayari nikiwa na hofu ya jibu lake.
Alitikisa mabega na kusema, “Usiku.”
Maneno hayo mawili yalikuwa kama yameniondolea nguvu zote.
Nilimpeleka shule huku nikijilazimisha kutabasamu. Mara tu alipoingia kupitia geti la shule, nilikaa ndani ya gari, nikafungua programu ya kamera na kuona taarifa moja ya kamera kugundua mwendo saa 8 usiku.
Nilijiandaa kuona jambo baya zaidi.
Ninapokumbuka sasa, nachukia kukiri kwamba nilikuwa tayari nimehukumu kabla hata ya kutazama video yote. Lakini hofu ilikuwa tayari imejenga simulizi baya kabisa ndani ya akili yangu.
Kwenye skrini, Javan alionekana akitembea kwa uangalifu ndani ya chumba. Tulia alikuwa amelala kwa ubavu, mkono mmoja chini ya shavu lake, bila kujua kabisa hofu iliyokuwa imenijaa moyoni.
Javan aliinua mkono na kubandika nyota moja kwenye dari. Kisha akabandika nyingine pembeni yake, akashuka kutoka kwenye kigoda, akatoa karatasi iliyokunjwa mfukoni na kuikagua. Baadaye alipanda tena juu ya kigoda na kuendelea na kazi yake kwa umakini mkubwa.
Ndipo nilipotambua mpangilio huo.
Javan alikuwa akitengeneza upya kundinyota la Orion, ambalo Naserian alikuwa akimwonyesha Tulia kutoka kwenye ua wetu mdogo kila anga la Syokimau lilipokuwa safi baada ya chakula cha jioni.
Naserian alikuwa akimfunika Tulia kwa leso, kumtoa nje na kuinua mkono wake mdogo kuelekea angani.
“Unayaona yale nyota tatu katikati?” Alikuwa akimuuliza. “Hiyo ndiyo Orion, sawa?”
Tulia alikuwa akiita sehemu hiyo ya anga, “Anga la Mama.”
Kisha kamera ilirekodi sauti yake.
Javan alishuka kutoka kwenye kigoda, akatazama juu kwenye dari na kusimama hapo huku Tulia akiwa amelala kwa amani chini ya anga dogo alilokuwa amemtengenezea.
Alinong’ona kwa sauti ya chini kiasi kwamba kipaza sauti kilikaribia kushindwa kuirekodi.
“Heri ya siku ya kuzaliwa mapema, Tulia. Mama bado yuko pamoja nawe, mrembo.”
Nilifunika mdomo wangu kwa mkono huku nikijawa na aibu.
Siku ya kuzaliwa ya saba ya Tulia ilikuwa imebaki wiki mbili tu. Nilikuwa nimezama sana kwenye kazi, ada za shule, huzuni na mashaka kiasi kwamba nilikuwa nimepanga tu kununua keki na kuandaa chakula kidogo.
Lakini Javan alikuwa amepanga kumletea kipande cha mbingu juu ya kitanda chake.
Baada ya kumpeleka Tulia shuleni, nilirudi nyumbani na kumkuta Javan jikoni. Alikuwa amekaa kwenye meza ndogo karibu na dirisha akiwa na kikombe cha chai ambacho hakuwa amekigusa. Alionekana kama mtu aliyebeba mzigo wa kukosa kazi, huzuni na upendo bila kujua pa kuuweka.
Aliponiangalia, alijaribu kutabasamu.
“Asubuhi njema, bro.”
Nilifungua mdomo wangu, lakini sauti haikutoka. Badala yake, nilimsogelea na kumkumbatia kwa nguvu.
“Nimeiona video ya kamera,” nilimwambia.
Javan alijiondoa haraka, macho yake yakajaa hofu. Aliniambia kwamba alitaka iwe zawadi ya kumshangaza Tulia.
Nilitikisa kichwa na kuweka mkono wangu begani mwake.
“Hapana. Mimi ndiye ninayepaswa kueleza jambo. Nilifikiria mabaya zaidi, na niliiacha hofu iamue wewe ni mtu wa aina gani kabla hata sijakupa nafasi ya kueleza.”
Asubuhi hiyo, tulizungumza kama ndugu kwa mara ya kwanza baada ya miezi mingi.
Javan alikiri kwamba alikuwa amejihisi hana thamani tangu alipopoteza kazi yake. Alikuwa akichukia kunitegemea huku akiona jinsi nilivyokuwa tayari nimebeba majukumu mengi.
Alisema kumwona Tulia akilia akimkumbuka Naserian kulimfanya ajisikie hana msaada kwa namna ambayo hakuweza kuieleza.
Hakuwa na pesa za kununua zawadi kubwa. Lakini alikumbuka jinsi Naserian alivyokuwa akimfundisha Tulia kuhusu kundinyota la Orion wakati wa ziara ya familia huko Machakos.
Hivyo, alinunua nyota zinazong’aa gizani kutoka kwenye duka dogo mjini. Akachapisha mchoro wa mpangilio wa kundinyota hilo, akaukata na kuutengeneza kama mwongozo mdogo uliokunjwa, kisha akajaribu kutengeneza upya anga la Mama juu ya kitanda cha Tulia kabla ya siku yake ya kuzaliwa.
Tulia alitazama dari bila kusema chochote. Kisha akaelekeza kidole juu na kunong’ona:
“Baba, hilo ndilo anga la Mama?”
Nilikaa pembeni yake na kutikisa kichwa.
“Ndiyo, mwanangu. Uncle Javan amekutengenezea.”
Alimgeukia Javan huku macho yake yakiwa yamejaa machozi na kumuuliza:
“Ulikumbuka?”
Javan alitikisa kichwa huku akipepesa macho yake haraka, kisha akasema:
“Nilikumbuka, mrembo.”
Tulia alinyoosha mikono yake, na Javan akainama na kumkumbatia kwa upole.
Nilimtazama mdogo wangu akifumba macho huku akimkumbatia Tulia. Niliona kana kwamba mzigo fulani ulikuwa ukiondoka mioyoni mwao wote wawili.
Usiku huo, Tulia alituomba tulale sakafuni pamoja naye ili tuangalie nyota zilizo juu ya dari.
“Nadhani upendo bado unaweza kutufikia,” nilimwambia. “Hata pale watu tunaowapenda wanapokuwa hawawezi kurudi.”
Alinishika mkono na kuendelea kutazama dari hadi usingizi ulipoanza kumchukua.
Kwa mara ya kwanza baada ya wiki nyingi, Tulia alilala bila kupiga kelele kwa hofu.
Baadaye, Javan alibaki sebuleni akiendelea kutuma maombi ya kazi. Alitumia kompyuta yangu ya zamani, nami nikakaa pembeni yake bila kuwa na mashaka naye tena.
Nyumba yetu haikuwa kamilifu ghafla usiku huo. Lakini ukweli ulikuwa umerudi ndani yake, na wakati mwingine ukweli ndiyo amani ya kwanza ambayo familia iliyovunjika inaweza kuipata.
Natamani kusema kwamba asubuhi hiyo ilinifanya nijivunie, lakini ukweli ni kwamba ilinifundisha kuwa mnyenyekevu.
Nilikuwa nimeweka kamera ili kumlinda binti yangu, na sijutii kutaka kuhakikisha usalama wake.
Mzazi lazima awe makini, aulize maswali magumu na asipuuze ishara za hatari kwa sababu tu mtu anayehusika ni ndugu yake.
Lakini pia nilijifunza kwamba hofu inaweza kuwa msimulizi wa hadithi. Huchukua ukweli mdogo mdogo na kuipanga katika picha mbaya zaidi kabla hata ukweli wenyewe haujapata nafasi ya kuingia.
Bahasha iliyofichwa inaweza kuonekana kuwa hatari. Kunong’ona kunaweza kuonekana kama ishara ya hatia, na uso uliochoka unaweza kuwa ushahidi wa kosa kabla mtu hajapata nafasi ya kueleza chochote.
Nilikuwa na sababu za kuwa na wasiwasi, lakini pia nilikuwa na jukumu la kuzungumza, kuchunguza na kutoa nafasi kwa ukweli.
Nilisahau kwamba Javan naye alikuwa akiomboleza kifo cha Naserian, ingawa alikuwa akionyesha huzuni yake kwa njia tofauti na yangu.
Hakuwa na kazi, hakuwa na kujiamini wala hotuba kubwa ya kumwambia mtoto aliyekuwa akimkosa mama yake.
Kwa hiyo, alimpa nyota.
Tulia bado anamkumbuka Naserian. Hakuna dari inayong’aa inayoweza kuchukua nafasi ya sauti ya mama yake, mikono yake au joto alilokuwa akileta kila alipoingia chumbani.
Lakini kuna jambo lililobadilika baada ya usiku huo.
Usiku huo ulinifundisha somo moja muhimu: Walinde watu unaowapenda, lakini usiiruhusu hofu iwe sauti pekee unayoisikiliza. Hofu inaweza kukuonya kuhusu hatari, lakini haipaswi kuruhusiwa kuandika hadithi nzima kila wakati.
Wakati mwingine, video inayokuvunja moyo ndiyo hiyo hiyo inayokufundisha ukweli na kukusaidia kuwa na moyo wa upendo tena.
Na ikiwa huzuni imekufanya uanze kuwashuku watu wote wanaokuzunguka, ni mambo mangapi ungeweza kuyaona kwa mtazamo tofauti kama ungesimama kwa muda, ukauliza maswali, ukasikiliza na kuupa upendo nafasi ya kujieleza?
Hadithi hii imechochewa na uzoefu halisi wa wasomaji wetu. Tunaamini kwamba kila hadithi ina somo linaloweza kuleta mwanga kwa wengine. Ili kulinda faragha ya kila mtu, wahariri wetu wanaweza kubadilisha majina, maeneo na baadhi ya maelezo huku wakihifadhi kiini cha ukweli wa hadithi. Picha zimetumika kwa ajili ya vielelezo tu.
