JINSI YA KUMSAIDIA MTOTO AMBAYE AMEANZA KUFANYA VIBAYA DARASANI KWA UPENDO, UTULIVU NA MPANGO
Mtoto anapopunguza ufaulu shuleni, mara nyingi mzazi huingiwa na hofu, hasira au lawama. Hata hivyo, suluhisho la kudumu halitokani na ukali bali hutokana na mawasiliano, uelewa na mpango mdogo unaotekelezeka. Makala hii inaeleza hatua za vitendo za kumsaidia mtoto wako bila kumuumiza kisaikolojia, kumjenga ajipende kujifunza na kurejesha kujiamini kwake.
(1) Jitaarishe wewe kwanza (usiongee na hasira)
Kabla hujaanza mazungumzo, tuliza moyo wako. Vuta pumzi ndefu mara tatu hadi tano, kisha jiulize kama lengo lako ni kumsaidia au kumhukumu. Jiwekee nia wazi kuwa unataka kuelewa alipo kwama na kupanga hatua ndogo za kumsaidia, si kumtisha wala kumdharau.
(2) Chagua muda na sehemu salama
Mazungumzo yafanyike sehemu tulivu nyumbani, si mbele ya ndugu au wageni. Dakika 15 hadi 25 zinatosha kwa kikao kimoja. Anza kwa kumualika azungumze, si kwa kumlaumu, ili ajisikie yuko salama kusema ukweli wake.
(3) Sikiliza bila kukatiza (active listening)
Mruhusu mtoto aeleze kwa uhuru. Uliza maswali ya wazi yanayomsaidia kujieleza, kisha rudia kwa kifupi ulichosikia ili kuthibitisha umeelewa. Hii humjengea imani na kupunguza hofu ya kulaumiwa.
(4) Tambua chanzo cha tatizo, si kumuita mtoto mzembe
Chunguza kama tatizo linatokana na msingi dhaifu wa masomo, mazingira yasiyofaa, changamoto za kihisia au afya. Mtoto akihisi unaelewa chanzo, ataacha kujiona hafai.
(5) Jenga mtazamo wa ukuaji (growth mindset)
Mfundishe mtoto kubadilisha kauli ya “siwezi” kuwa “sijui bado.” Msifie juhudi zake na mbinu anazotumia badala ya kuangalia matokeo pekee. Hii humsaidia kuendelea kujaribu hata akikwama.
(6) Weka malengo madogo na yanayopimika (SMART)
Anzia tatizo moja tu. Lengo liwe maalum, linalopimika, linalowezekana, lenye maana na muda maalum. Malengo madogo humsaidia mtoto kuona mafanikio haraka na kuongeza motisha.
(7) Tengeneza utaratibu wa kusoma wa kila siku
Panga muda maalum wa kusoma kila siku kwa dakika 20 hadi 45 kulingana na umri. Hakikisha mazingira ni tulivu, vifaa vipo tayari na simu zimetengwa ili mtoto awe na umakini.
(
Tumia mbinu za kujituliza kabla ya kazi ngumu
Mfundishe mtoto kutulia kwanza kabla ya kuanza somo gumu kwa kupumua polepole na kujikumbusha hatua chache tu za kufuata. Hii hupunguza hofu na msongo wa mawazo.
(9) Fundisha stadi za kujisaidia (self-help skills)
Msaidie kujifunza kuuliza maswali sahihi, kugawa tatizo katika hatua ndogo na kutumia rasilimali kama mifano, video fupi au rafiki wa kusomea badala ya kukata tamaa.
(10) Fuatilia maendeleo kwa upole
Tumia jedwali rahisi la wiki kuonyesha kazi ndogo alizokamilisha. Toa tuzo zisizo za pesa kama muda wa kucheza au kuchagua shughuli anayoipenda, na sherehekea juhudi zake.
(11) Shirikisha mwalimu kwa heshima
Zungumza na mwalimu ili upate maoni ya maeneo muhimu ya kusaidia nyumbani na mbinu wanazotumia darasani. Ushirikiano huu humsaidia mtoto kuona watu wazima wako upande mmoja.
(12) Lindeni usingizi, lishe na afya ya mwili
Hakikisha mtoto analala masaa yanayoshauriwa kwa umri wake, anakula kifungua kinywa bora na anafanya shughuli za mwili kila siku ili kuongeza umakini na nguvu ya kujifunza.
(13) Chagua maneno sahihi ya kutumia
Epuka maneno ya kumdhalilisha au kumlinganisha na wengine. Tumia maneno ya kumtia moyo, yanayomkumbusha kuwa maendeleo ni hatua kwa hatua.
(14) Fanya kikao kifupi cha tathmini kila wiki
Mwisho wa wiki, kaa naye kwa dakika chache mujadili kilichoenda vizuri, mlipokwama na mabadiliko madogo ya kufanya wiki inayofuata. Badilisha lengo moja tu kwa wakati.
